Uglich: chuyện hoàng tử Dmitry và quả chuông bị lưu đày bên sông Volga

Tám giờ sáng, tàu cập bến. Sương còn phủ mỏng trên mặt sông Volga khi con tàu du lịch nhẹ nhàng áp mạn vào cầu phao. Ngay trên bờ, một nhà thờ đỏ thắm với những mái vòm xanh rắc sao vàng hiện ra giữa thảm cỏ, phía sau là tháp chuông trắng của nhà thờ lớn. Trong ít phút nữa, bên trong nhà thờ đỏ ấy, hướng dẫn viên sẽ gõ vào một quả chuông đồng cũ, và tiếng chuông sẽ kể cho bạn nghe một câu chuyện đã hơn bốn trăm năm tuổi.

Uglich (Углич) là thị trấn nhỏ của tỉnh Yaroslavl, nằm bên một khúc quanh của sông Volga, cách Moscow khoảng 240 km. Hầu hết khách Việt biết đến Uglich như một bến dừng trên tuyến du thuyền Moscow – Saint Petersburg, nhưng thị trấn này mang trong mình một trong những bí ẩn lớn nhất lịch sử nước Nga: cái chết của hoàng tử Dmitry, con trai út của Sa hoàng Ivan Bạo chúa. Bài này giúp bạn tận dụng vài giờ dừng tàu, hoặc một ngày đi đường bộ, để hiểu Uglich nhiều hơn một bến cảng.

Mục lục

1. Uglich, thị trấn nghìn năm bên khúc quanh Volga
2. Ngày 15 tháng 5 năm 1591 và cái chết của hoàng tử Dmitry
3. Nhà thờ Dmitry trên Máu và quả chuông bị lưu đày
4. Kremlin Uglich: cung điện vương công và nhà thờ Biến hình
5. Tu viện Alekseevsky và nhà thờ "Divnaya"
6. Những bảo tàng nhỏ của Uglich
7. Thuỷ điện Uglich và tháp chuông chìm Kalyazin
8. Ăn gì và mua gì ở Uglich
9. Gợi ý lịch trình
10. Thời điểm đẹp nhất để đi Uglich
11. Lưu ý dành cho du khách Việt
12. Câu hỏi thường gặp
13. Một tiếng chuông để nhớ

Uglich, thị trấn nghìn năm bên khúc quanh Volga

Theo truyền thuyết được nhắc lại trong các tài liệu địa phương, Uglich được dựng năm 937 bởi Yan Pleskovich, một người họ hàng của công nương Olga thành Kiev, đến đây thu cống nạp. Biên niên sử Ipatiev nhắc đến tên thị trấn lần đầu năm 1148 với tên "Ugliche Pole". Cái tên được cho là bắt nguồn từ chữ "угол" (ugol, "góc"), vì sông Volga đổi hướng tại đây thành một góc gấp.

Từ năm 1218, Uglich là kinh đô của một thân vương quốc nhỏ (удельное княжество, udelnoe knyazhestvo), có vương công riêng, cung điện riêng. Thời hoàng kim kéo dài đến cuối thế kỷ 15, khi công tước Andrei Bolshoy dựng một quần thể cung điện lớn trong kremlin. Sau đó Uglich nhập vào nước Nga thống nhất và trở thành nơi lưu trú của những thành viên hoàng tộc không được trọng dụng ở Moscow. Chính vì thế mà cậu bé Dmitry có mặt ở đây.

Ngày nay Uglich vẫn là một thị trấn nhỏ, phố xá thấp, đi bộ từ bến tàu đến mọi điểm chính trong vài phút. Ai từng dạo Hội An bên sông Thu Bồn sẽ thấy nhịp quen: một thị trấn cổ sống nhờ dòng sông, sáng đón khách tàu, chiều lại trả về sự yên tĩnh.

Ngày 15 tháng 5 năm 1591 và cái chết của hoàng tử Dmitry

Sau khi Sa hoàng Ivan IV, tức Ivan Bạo chúa, qua đời năm 1584, con trai ông là Fyodor lên ngôi nhưng yếu đuối, quyền lực thực tế nằm trong tay quan nhiếp chính Boris Godunov (Борис Годунов). Người con út của Ivan là hoàng tử Dmitry (царевич Дмитрий), khi ấy còn nhỏ, được đưa cùng mẹ về sống ở Uglich. Ngày 15 tháng 5 năm 1591, cậu bé tám tuổi được tìm thấy với vết thương ở cổ trong sân cung điện.

Ủy ban điều tra từ Moscow kết luận Dmitry tự đâm vào mình bằng dao trong một cơn động kinh khi đang chơi trò ném dao. Người dân Uglich thì tin rằng cậu bị người của Boris Godunov sát hại, và đã nổi dậy giết những người bị nghi ngờ. Đến nay, các nhà sử học vẫn tranh luận về sự thật. Chỉ có một điều chắc chắn: dòng họ Rurik ở Moscow tuyệt tự, mở đầu cho Thời kỳ Loạn lạc (Смутное время, Smutnoye vremya) với nhiều "Dmitry giả" tranh ngôi, cho đến khi nhà Romanov lên ngôi năm 1613.

Năm 1606, hài cốt của Dmitry được đưa về Moscow an táng ở Nhà thờ Tổng lãnh thiên thần trong Kremlin; Giáo hội Chính thống Nga phong cậu làm thánh. Ở Uglich, Nhà thờ Dmitry trên Cánh đồng (Храм Димитрия на Поле) được dựng ở nơi người dân tiễn đưa đoàn rước hài cốt; đây cũng là nhà thờ duy nhất của thị trấn chưa từng đóng cửa thời Liên Xô.

Nhà thờ Dmitry trên Máu và quả chuông bị lưu đày

Nhà thờ Dmitry trên Máu (Церковь Димитрия на крови) được xây bằng đá năm 1692, thay cho nhà nguyện và nhà thờ gỗ dựng trước đó ngay tại nơi cậu bé ngã xuống. Tường quét đỏ tươi như máu, năm mái vòm xanh rắc sao vàng; bên trong, tranh tường kể lại từng cảnh: hoàng tử chơi trong sân, cái chết, cuộc nổi dậy của dân chúng và cuộc trừng phạt sau đó. Nhà thờ nay là một phần của bảo tàng, chỉ làm lễ ba lần mỗi năm vào ngày sinh, ngày mất và ngày phong thánh của Dmitry.

Hiện vật nổi tiếng nhất trong nhà thờ là chiếc chuông Uglich (угличский ссыльный колокол). Chính chuông này đã gióng lên báo tin dữ, gọi dân chúng đổ ra đường nổi dậy. Sau cuộc điều tra, chuông bị trừng phạt như một con người: bị ném khỏi tháp, bị cắt lưỡi, chặt một "tai", đánh 12 roi và đày đi Tobolsk ở Siberia. Gần ba trăm năm sau, cuối thế kỷ 19, chiếc chuông mới được đưa về lại Uglich.

Cuối buổi tham quan, hướng dẫn viên thường gõ chuông cho khách nghe. Trong nhà thờ còn có bản sao hồ sơ điều tra năm 1591 và chiếc cáng từng dùng để rước hài cốt hoàng tử về Moscow. Nếu đi cùng hướng dẫn viên, bạn sẽ nghe cả hai phiên bản của câu chuyện và tự rút ra kết luận cho mình.

Kremlin Uglich: cung điện vương công và nhà thờ Biến hình

Kremlin Uglich ngày nay không còn tường thành, chỉ còn vài đoạn luỹ đất, nhưng giữ được những công trình quý nhất. Cổ nhất là Cung điện của các vương công Uglich (Палаты угличских удельных князей), xây năm 1482 cho công tước Andrei Bolshoy. Tầng hai là phòng ngai với bậc thang cũ, lò sưởi gạch men và những mảng tranh tường còn sót. Năm 1892, bảo tàng Uglich được thành lập trong chính toà nhà này, và nay toàn bộ quần thể kremlin thuộc về bảo tàng.

Ở giữa kremlin là Nhà thờ lớn Biến hình (Спасо-Преображенский собор), nơi Dmitry được an táng lần đầu. Nhà thờ bị phá huỷ trong Thời kỳ Loạn lạc và được dựng lại khoảng một thế kỷ sau, với tháp chuông trắng cao vút nhìn thấy từ xa trên sông. Khuôn viên kremlin mở cửa tự do; các phòng trưng bày mua vé lẻ hoặc vé chung, mở cửa từ 9 giờ sáng.

Tu viện Alekseevsky và nhà thờ "Divnaya"

Cách kremlin khoảng mười lăm phút đi bộ là tu viện Alekseevsky (Алексеевский монастырь), tu viện cổ nhất Uglich, thành lập năm 1371. Tu viện từng bị quân Ba Lan phá huỷ đầu thế kỷ 17 và được xây lại bằng đá vài năm sau. Năm 1628, người ta dựng ở đây Nhà thờ Đức Mẹ Lên Trời (Успенская церковь), quen gọi là "Divnaya" (Дивная, "Kỳ diệu").

Điểm khiến nhà thờ được gọi là kỳ diệu là ba mái lều (шатёр, shatyor) cao vút, mỗi mái đội một mái vòm nhỏ. Theo cổng văn hoá Kultura.RF, cả nước Nga chỉ có hai nhà thờ ba mái lều như vậy; nhà thờ còn lại ở Vyazma. Nhà thờ trắng muốt nổi bật giữa trời xanh, đẹp nhất vào buổi sáng khi nắng chiếu nghiêng. Đường đến tu viện đã được sửa sang, nhưng một vài đoạn còn dốc và gồ ghề.

Những bảo tàng nhỏ của Uglich

Uglich có nhiều bảo tàng tư nhân nhỏ, hợp để chọn một hai nơi theo sở thích. Bảo tàng Lịch sử Vodka Nga (Музей истории русской водки) trưng bày hơn 800 loại vodka của 96 nhà máy, kể về Pyotr Smirnov, "vua vodka" sinh ra ở vùng này, và có bản sao chiếc "huân chương vì say xỉn" nặng 6,8 kg mà Pyotr Đại đế bắt kẻ nghiện rượu đeo. Ai không uống rượu vẫn sẽ bật cười trước món hình phạt này.

Bảo tàng Đời sống Đô thị (Музей городского быта) mở năm 2004 trong ngôi nhà gỗ từng là quán trà của thương nhân Kashinov. Khách được dạo qua một cửa hàng cuối thế kỷ 19, mặc thử trang phục xưa và uống trà ấm samovar với bánh nướng. Người mê kỹ thuật có thể ghé Bảo tàng Đồng hồ trong nhà máy đồng hồ "Chaika" cũ, từng có 11.000 công nhân, hoặc Bảo tàng Thuỷ điện mở năm 2007.

Thuỷ điện Uglich và tháp chuông chìm Kalyazin

Nếu đến bằng du thuyền, bạn sẽ đi qua âu tàu của Nhà máy thuỷ điện Uglich (Угличская ГЭС), một trong những nhà máy thuỷ điện cổ nhất nước Nga. Tổ máy đầu tiên phát điện ngày 8 tháng 12 năm 1940 và cấp điện cho Moscow trong những tháng chiến tranh. Âu tàu dài 290 m; con tàu của bạn sẽ được nâng hoặc hạ hàng mét nước chỉ trong ít phút, cảnh tượng khiến nhiều khách đứng kín boong.

Hồ chứa của nhà máy cũng là lý do của một khung cảnh lạ trên đường đến Uglich. Khi hồ Uglich được tích nước cuối những năm 1930, phần cổ của thị trấn Kalyazin chìm dưới sông; nhà thờ lớn bị dỡ bỏ, chỉ còn tháp chuông cao 74,5 m, xây năm 1800, được giữ lại làm hải đăng. Ngày nay tháp chuông Kalyazin (Калязинская колокольня) đứng một mình giữa mặt nước, và du thuyền thường giảm tốc để khách chụp ảnh.

Ăn gì và mua gì ở Uglich

Dọc bờ kè, ngư dân bày bán cá hun khói và cá muối: cá vược sudak (судак), cá vền (лещ), cá chó (щука). Đây là món ăn kèm bia hoặc kvas quen thuộc của người Nga, và mua ngay trên bờ thì rẻ, tươi hơn hẳn trong cửa hàng. Vùng Uglich cũng có nhiều cơ sở làm phô mai nhỏ, bán ở chợ và các quầy gần bến tàu.

Quà mang về phổ biến là đồng hồ thương hiệu "Chaika" (Чайка, "Hải âu") do các xưởng địa phương tiếp tục sản xuất, đồ lanh như khăn ăn, khăn choàng, váy, và nước khoáng "Uglichskaya" đựng trong chai màu tím đặc trưng. Quầy quà quanh kremlin bán thêm búp bê gỗ và các mặt hàng thủ công; hãy mặc cả nhẹ nhàng, người bán ở đây thường thân thiện với khách tàu.

Gợi ý lịch trình

Uglich là bến dừng quen thuộc trong hành trình du thuyền Moscow – Saint Petersburg, và rất hợp ghép với Yaroslavl trên tuyến Vành đai vàng.

Thời điểm đẹp nhất để đi Uglich

Từ tháng 5 đến tháng 10 là mùa du thuyền; tàu cập bến ngay cạnh kremlin, thị trấn rộn ràng khách và quầy quà mở đông đủ. Tháng 6 đến tháng 8 trời ấm, cỏ xanh, nhà thờ đỏ nổi bật nhất trên nền trời xanh. Cuối tháng 9, cây quanh tu viện chuyển vàng, khách thưa hơn.

Mùa đông, Uglich yên tĩnh như một thị trấn ngủ, tuyết phủ trắng kremlin rất đẹp nhưng nhiều bảo tàng tư nhân giảm giờ mở cửa, đường từ Moscow có thể trơn. Nếu đi mùa đông, nên đi cùng xe riêng và kiểm tra trước giờ mở cửa từng nơi.

Lưu ý dành cho du khách Việt

• Thời gian dừng tàu có hạn; hãy nhớ giờ tàu chạy và quay lại bến sớm ít nhất 20 phút.
• Kremlin và nhà thờ Dmitry trên Máu đông nhất khi nhiều tàu cùng cập bến buổi sáng; đi tu viện Alekseevsky trước nếu bạn đi đường bộ.
• Chụp ảnh bên trong nhà thờ – bảo tàng có thể phải mua thêm vé.
• Vào nhà thờ đang hoạt động, nữ che tóc, không mặc váy ngắn; nam bỏ mũ.
• Đường đến tu viện Alekseevsky có đoạn dốc, nên mang giày đế bằng.
• Cá hun khói mang về nên hút chân không và hỏi kỹ quy định hành lý của hãng bay.
• Mang theo tiền mặt rúp cho quầy quà và ngư dân trên bờ kè; thẻ ngân hàng nước ngoài không dùng được ở Nga.

Câu hỏi thường gặp

Một tiếng chuông để nhớ

Uglich nhỏ đến mức bạn có thể đi hết trung tâm trong một buổi sáng, nhưng câu chuyện của nó thì đi theo bạn rất lâu. Một cậu bé tám tuổi, một quả chuông bị xử như con người, một triều đại kết thúc: tất cả nằm gọn trong mấy bãi cỏ xanh bên sông Volga. Lần tới khi tàu cập bến, đừng chỉ dạo quầy quà; hãy vào nghe tiếng chuông ấy một lần.

Nếu bạn đang lên kế hoạch du thuyền trên sông Volga hoặc một chuyến Vành đai vàng có Uglich, ATN Travel có thể giúp bạn chọn lịch tàu, sắp xếp hướng dẫn viên cho từng bến dừng.